Rośnie presja na firmy działające w globalnych łańcuchach dostaw w związku z koniecznością przeciwdziałania wylesianiu i degradacji lasów. W centrum tego procesu znajduje się rozporządzenie EUDR, a także krajowy projekt ustawy implementujący je w Polsce.

Wbrew samej nazwie rozporządzenia, dotknie ono szeroki zakres przedsiębiorców. Niniejszy artykuł ma na celu przybliżenie nowych regulacji.

Produkty objęte regulacją

Zgodnie z EUDR, w zakresie regulacji znajdują się towary i produkty pochodne wymienione w załączniku do rozporządzenia. Wśród nich znajdują się:

• bydło (i żywe, mięso, skóry);
• kakao i produkty kakaowe;
• kawa i produkty kawowe;
• olej palmowy i produkty pochodne;
• soja i produkty pochodne;
• kauczuk i produkty pochodne (np. opony, artykuły odzieżowe);
• drewno i produkty z drewna (np. płyty wiórowe, sklejki, meble).

Podmioty objęte regulacją

Dla właściwego stosowania przepisów kluczowa jest definicja podmiotów objętych regulacją. Są to:

• „operator” – osoba fizyczna lub prawna, która w ramach działalności handlowej wprowadza na rynek unijny po raz pierwszy jeden z ww. produktów lub je wywozi.
• „podmiot handlowy (trader)” – każda osoba w łańcuchu dostaw, inna niż operator, która w ramach działalności handlowej udostępnia (sprzedaje) jeden z ww. produktów produktów na rynku.

EUDR w praktyce dotknie więc szerokiego grona przedsiębiorców z różnych branż (m.in. meblarskiej, produkcyjnej, spożywczej).

Główne obowiązki podmiotów objętych regulacją

1. należyta staranność (due diligence)

Zgodnie z EUDR, produkty, których rozporządzenia dotyczy mogą być wprowadzone do obrotu lub udostępnione na rynku wyłącznie po spełnieniu następujących warunków:

• nie powodują wylesiania (nie pochodzą z gruntów, które po 31 grudnia 2020 r. zostały przekształcone z lasu na inne użytkowanie);
• zostały wyprodukowane zgodnie z właściwymi przepisami kraju produkcji;
• przedłożono w ich sprawie oświadczenie o należytej staranności.

W związku z koniecznością spełnienia ww. warunków operatorzy (oraz w niektórych przypadkach podmioty handlowe) są zobowiązani do wdrożenia systemu należytej staranności, składającego się z trzech kroków:

1. Zebrania informacji – m.in. o produkcie, kraju pochodzenia, geolokalizacji działek, dostawcach.
2. Ocenie ryzyka – identyfikacja ryzyka wylesiania, degradacji, mieszania z produktami niezgodnymi, obejmująca czynniki takie jak kraj produkcji i łańcuch dostaw.
3. Podjęcia działań ograniczających ryzyko – jeśli stwierdzono ryzyko, należy podjąć środki zaradcze: np. zebrać dodatkowe dokumenty, dodatkowe audyty, dodatkowa weryfikacja dostawców.

Powyższe wymaga przyjęcia odpowiednich procedur/ wytycznych zapewniających przeprowadzenie ww. aktywności zgodnie z przepisami.

Operatorzy (oraz pewne podmioty handlowe) muszą złożyć formalne oświadczenie o należytej staranności w systemie informacyjnym UE przed wprowadzeniem produktu na rynek albo jego wywozem.

2. Obowiązek przechowywania i udostępniania dokumentacji

Zbierane informacje, dane i dokumenty muszą być przechowywane przez co najmniej 5 lat od daty wprowadzenia na rynek albo wywozu. W razie kontroli podmioty są zobowiązane udostępnić dokumentację właściwym organom.

3. Obowiązki podmiotów handlowych (traderów)

Podmioty handlowe, które pośredniczą w łańcuchu dostaw (czyli sprzedają produkty już wprowadzane na rynek), mają natomiast obowiązek:

• upewnić się, że produkt był wcześniej objęty należytym dochodzeniem (np. przez importera).
• zbierania informacji o dostawcach i klientach w łańcuchu dostaw.

4. Uproszczenia dla MŚP

Regulacja przewiduje uproszczenie obowiązków sprawozdawczych, w szczególności w odniesieniu do mikroprzedsiębiorstw i małych operatorów podstawowych z krajów o niskim ryzyku. Niezależnie utrzymany zostaje mechanizm śledzenia pochodzenia produktów (robust tracking mechanism), który ma umożliwić namierzenie źródła nieprawidłowości.

Obowiązki organów krajowych – w polskim kontekście

Projekt polskiej ustawy będzie uzupełniał EUDR m.in. w zakresie:

• kontroli przestrzegania przepisów EUDR.
• przyjmowania i weryfikacji oświadczeń o należytej staranności.
• wprowadzania tymczasowych środków, zawieszeń importu/obrotu.
• monitorowania struktury handlu i identyfikacji sytuacji wysokiego ryzyka.

Na ostateczne brzmienie ustawy trzeba jeszcze poczekać.

Wejście w życie

EUDR zacznie obowiązywać już niebawem tj. z końcem 2025 r. Jedynie mikro- i małe przedsiębiorstwa otrzymają dłuższy czas na przygotowanie, bo do grudnia 2026 r.