Kluczowa zmiana: decyzja administracyjna o istnieniu stosunku pracy

Najważniejszą zmianą jest przyznanie inspektorowi pracy uprawnienia do wydania decyzji administracyjnej stwierdzającej istnienie stosunku pracy.

W praktyce oznacza to, że jeżeli dana osoba wykonuje pracę:

• pod kierownictwem pracodawcy,
• w określonym miejscu i czasie,
• za wynagrodzeniem,

czyli w warunkach charakterystycznych dla umowy o pracę, PIP będzie mogła formalnie potwierdzić, że strony łączy stosunek pracy – nawet jeśli zawarto umowę cywilnoprawną.

To rozwiązanie ma przeciwdziałać zjawisku tzw. „pozornego samozatrudnienia” oraz zastępowaniu etatów umowami zlecenia czy umowami B2B w sytuacjach, gdy faktyczne warunki współpracy odpowiadają etatowi.

Procedura działania PIP – etap naprawczy przed decyzją

Projekt zakłada dwuetapową procedurę.

W pierwszej kolejności, w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości, inspektor pracy wyda polecenie usunięcia naruszenia. Strony – pracodawca i osoba wykonująca pracę – będą mogły:

• zawrzeć umowę o pracę (co zakończy sprawę bez dalszych działań), albo
• zmienić sposób wykonywania umowy cywilnoprawnej tak, aby nie nosiła cech stosunku pracy.

Dopiero w przypadku niewykonania polecenia sprawa trafi do okręgowego inspektora pracy, który będzie mógł:

• wydać decyzję administracyjną stwierdzającą istnienie stosunku pracy, lub
• skierować sprawę do sądu.

Od decyzji administracyjnej przysługiwać będzie odwołanie do sądu pracy. Co istotne, sąd będzie mógł udzielić zabezpieczenia po wydaniu decyzji PIP, a wniosek o zabezpieczenie ma zostać rozpatrzony w ciągu 3 dni.

Wyższe kary za naruszenia praw pracowniczych

Nowelizacja przewiduje również zaostrzenie sankcji za wykroczenia przeciwko prawom pracownika.

Maksymalna wysokość grzywny w postępowaniu mandatowym ma zostać podwojona. Zmiana ta ma zwiększyć prewencyjny charakter kontroli i zniechęcić pracodawców do obchodzenia przepisów prawa pracy.

Kontrole zdalne i lepsza wymiana danych

Projekt wprowadza także możliwość prowadzenia kontroli zdalnych z wykorzystaniem transmisji online. Rozwiązanie to ma usprawnić działania kontrolne, przyspieszyć postępowania oraz ograniczyć formalności.

Dodatkowo wzmocniona zostanie współpraca między:

• Państwową Inspekcją Pracy,
• Zakładem Ubezpieczeń Społecznych,
• Krajową Administracją Skarbową.

Instytucje te będą mogły sprawniej wymieniać dane, m.in. w celu planowania i koordynowania kontroli.

Co oznaczają powyższe zmiany dla rynku pracy?

Proponowane przepisy mają:

• zwiększyć stabilność zatrudnienia osób faktycznie pracujących w warunkach właściwych dla etatu,
• ograniczyć nadużywanie umów cywilnoprawnych,
• wyrównać warunki konkurencji między pracodawcami,
• poprawić skuteczność egzekwowania prawa pracy.

Nowe regulacje mają wejść w życie zasadniczo po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia ustawy w Dzienniku Ustaw.

Jeżeli projekt przejdzie dalszą ścieżkę legislacyjną bez istotnych zmian, będzie to jedna z najważniejszych reform wzmacniających kompetencje kontrolne PIP w ostatnich latach.