Obecne zasady odpowiedzialności członków zarządu

Zgodnie z art. 116 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa członkowie zarządu spółek kapitałowych ponoszą solidarną odpowiedzialność całym swoim majątkiem za zaległości podatkowe spółki, jeżeli egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna. Odpowiedzialność obejmuje zobowiązania, których termin płatności upływał w czasie pełnienia funkcji przez daną osobę.

W praktyce źródłem kontrowersji było to, że członek zarządu – jako osoba trzecia – nie był stroną postępowania wymiarowego prowadzonego wobec spółki. Oznaczało to brak realnego wpływu na ustalenia faktyczne i kwalifikację prawną dotyczącą istnienia i wysokości zaległości podatkowej. W konsekwencji w postępowaniu dotyczącym jego odpowiedzialności mógł on co do zasady powoływać się jedynie na przesłanki egzoneracyjne, tj.:

• wykazanie, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub otwarto postępowanie restrukturyzacyjne bądź zatwierdzono układ,
• wykazanie braku winy w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości,
• wskazanie majątku spółki umożliwiającego zaspokojenie zaległości w znacznej części.

Orzecznictwo TSUE jako impuls do zmian

Projektowane zmiany mają na celu implementację tez wynikających z wyroków TSUE z 27 lutego 2025 r. w sprawie C-277/24 oraz z 30 kwietnia 2025 r. w sprawie C-278/24.

W pierwszym z orzeczeń Trybunał analizował, czy członek zarządu powinien mieć możliwość kwestionowania ustaleń organu podatkowego dotyczących istnienia i wysokości zaległości spółki. W drugim – odniósł się do zasad przypisywania winy w kontekście niezgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości.

TSUE nie stwierdził wprost niezgodności polskich przepisów z prawem unijnym, jednak podkreślił konieczność ich wykładni zgodnej z zasadą proporcjonalności, pewności prawa oraz równego traktowania. Szczególny nacisk położono na prawo do obrony, w tym:

• możliwość zapoznania się z materiałem dowodowym,
• prawo do podnoszenia zarzutów wobec ustaleń faktycznych i kwalifikacji prawnych przyjętych w postępowaniu wobec spółki.

Zakres proponowanych zmian w art. 116 Ordynacji podatkowej

Projekt nowelizacji przewiduje trzy zasadnicze płaszczyzny zmian.

1. Prawo do kwestionowania ustaleń wobec spółki

Projekt wprost przyznaje osobie trzeciej (członkowi zarządu) prawo do kwestionowania ustaleń faktycznych i kwalifikacji prawnych dokonanych w postępowaniu wymiarowym prowadzonym wobec spółki. Oznacza to odejście od dotychczasowej praktyki, w której decyzja podatkowa wobec spółki była w praktyce traktowana jako niepodważalna w postępowaniu dotyczącym odpowiedzialności członka zarządu.

2. Dostęp do akt postępowania wymiarowego

Druga zmiana dotyczy zagwarantowania osobie trzeciej (członkowi zarządu) dostępu do akt postępowania prowadzonego wobec spółki. Dostęp do materiału umożliwia rzeczywiste skorzystanie z prawa do obrony i skuteczne formułowanie zarzutów wobec ustaleń organu podatkowego.

3. Doprecyzowanie zasad egzoneracji (brak winy)

Projekt przewiduje również doprecyzowanie zasad uwolnienia się od odpowiedzialności poprzez wykazanie braku winy w niezłożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości. Celem jest zapewnienie zgodności przepisów proceduralnych z wymogami prawa unijnego oraz jednoznaczne określenie zasad przypisywania odpowiedzialności członkom zarządu i innym osobom prowadzącym sprawy spółki.

Znaczenie dla praktyki

Planowana nowelizacja może istotnie wpłynąć na praktykę prowadzenia postępowań dotyczących odpowiedzialności członków zarządu za zaległości podatkowe spółek kapitałowych.

Organy podatkowe będą zobowiązane do bardziej wnikliwej analizy argumentów podnoszonych przez osoby trzecie oraz do zapewnienia im realnego dostępu do materiału dowodowego. Z perspektywy członków zarządu zmiany te zwiększają poziom bezpieczeństwa prawnego i wzmacniają ich pozycję procesową.

W praktyce może to oznaczać większą liczbę sporów co do samego istnienia i wysokości zaległości podatkowej spółki na etapie postępowania dotyczącego odpowiedzialności członka zarządu, a także bardziej złożony charakter tych postępowań.

Harmonogram prac legislacyjnych

Projekt znajduje się obecnie na etapie prac legislacyjnych. Planowany termin przyjęcia nowelizacji przez Radę Ministrów przewidziano na I–II kwartał 2026 r.