Sprawy o sankcję kredytu darmowego bliżej kredytobiorcy

Pierwszy z projektów zakłada czasową zmianę zasad dotyczących pozwów, w których dochodzone są roszczenia związane z sankcją kredytu darmowego. Przez okres pięciu lat takie sprawy miałyby trafiać wyłącznie do sądu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania konsumenta.

Zmiana ma znaczenie nie tylko dla samych kredytobiorców, lecz również dla podmiotów nabywających od nich wierzytelności.

Obecne regulacje pozwalają bowiem na prowadzenie sporu przeciwko bankowi m.in. przed sądem właściwym ze względu na siedzibę banku albo, w przypadkach przewidzianych przez Kodeks postępowania cywilnego, przed sądem właściwym ze względu na miejsce zamieszkania lub siedzibę powoda. Rozwiązanie to miało służyć rozproszeniu sporów bankowych pomiędzy sądy na terenie całego kraju.

W praktyce pojawił się jednak problem związany z cesją roszczeń konsumenckich. Roszczenia dotyczące SKD są nabywane od kredytobiorców przez wyspecjalizowane podmioty, które następnie dochodzą ich we własnym imieniu. W rezultacie właściwość sądu może zostać powiązana nie z miejscem zamieszkania konsumenta będącego stroną umowy kredytowej, lecz z siedzibą cesjonariusza.

Planowana regulacja ma ograniczyć takie zjawisko. O właściwości sądu miałoby decydować miejsce zamieszkania konsumenta, niezależnie od późniejszego przeniesienia wierzytelności. Sama cesja roszczenia nie pozwalałaby zatem na zmianę sądu właściwego do rozpoznania sprawy.

Jeżeli regulacja zostanie przyjęta w projektowanym kształcie, istotnie wpłynie ona na model prowadzenia sporów dotyczących SKD, w szczególności tych opartych na masowym nabywaniu roszczeń od konsumentów.

Spory budowlane przed sądem właściwym dla miejsca inwestycji

Druga z planowanych zmian dotyczy sporów związanych z robotami budowlanymi. Zgodnie z przedstawionymi założeniami powództwo w takich sprawach miałoby być wytaczane wyłącznie przed sąd właściwy ze względu na położenie nieruchomości, na której roboty budowlane były, są albo mają być wykonywane.

W praktyce oznaczałoby to istotną zmianę dla uczestników procesu inwestycyjnego. O właściwości miejscowej sądu nie decydowałaby już siedziba pozwanego ani dokonany przez strony wybór sądu w umowie. Punktem odniesienia stałoby się miejsce realizacji inwestycji.

Odrębne rozwiązanie ma zostać przewidziane dla inwestycji liniowych obejmujących obszary należące do właściwości kilku sądów.

Mniej sporów budowlanych w Warszawie

Jednym z podstawowych celów projektowanej regulacji jest zmniejszenie koncentracji sporów budowlanych przed sądami warszawskimi. Obecna sytuacja wynika m.in. z tego, że w Warszawie siedziby mają duzi inwestorzy, w tym podmioty publiczne, oraz przedsiębiorcy z sektora budowlanego. Jednocześnie w umowach o roboty budowlane strony stosunkowo często wskazują sądy warszawskie jako właściwe do rozpoznawania przyszłych sporów.

Powiązanie właściwości z miejscem realizacji inwestycji ma doprowadzić do bardziej równomiernego rozłożenia spraw pomiędzy sądy w kraju.

Rozwiązanie może mieć również znaczenie praktyczne dla samego postępowania dowodowego. W sporach budowlanych często konieczne jest korzystanie z opinii biegłych, dokumentacji dotyczącej konkretnej inwestycji, a niekiedy także przeprowadzanie dowodów bezpośrednio w miejscu wykonania robót. Prowadzenie sprawy przez sąd właściwy dla lokalizacji inwestycji może w określonych przypadkach ułatwić organizację takich czynności.

Istotne konsekwencje dla umów o roboty budowlane

Planowana zmiana będzie szczególnie istotna z perspektywy inwestorów, generalnych wykonawców, podwykonawców i innych uczestników procesu inwestycyjnego.

Jeżeli przepisy wejdą w życie w zapowiadanym kształcie, stosowane obecnie w umowach klauzule dotyczące właściwości miejscowej sądu mogą utracić znaczenie w zakresie objętym nową regulacją. Przy zawieraniu nowych kontraktów konieczne będzie zatem uwzględnienie, że ewentualny spór może być prowadzony przed sądem właściwym dla miejsca realizacji inwestycji, niezależnie od siedziby stron.

Zmiana może wpływać również na sposób konstruowania umów, ocenę ryzyka procesowego oraz strategię dochodzenia i obrony roszczeń wynikających z realizacji inwestycji budowlanych.

Na obecnym etapie są to jednak nadal zmiany projektowane. Pierwsza z regulacji została skierowana do konsultacji publicznych, natomiast założenia dotyczące sporów budowlanych zostały wpisane do wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów. Ostateczny zakres nowych przepisów może zatem ulec zmianie w toku dalszych prac legislacyjnych.

Etap legislacyjny: konsultacje publiczne / wykaz prac legislacyjnych Rady Ministrów.