Nowe uprawnienia inspektora

Projekt przewiduje, że okręgowy inspektor pracy będzie mógł stwierdzić istnienie stosunku pracy, gdy w rzeczywistości strony zawarły umowę cywilnoprawną.

Decyzja będzie podejmowana przez inspektora w oparciu o stan faktyczny tj. przekonanie, że w danym przypadku spełnione są przesłanki stosunku pracy (np. wykonywanie obowiązków pod kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym).

Co istotne: decyzja PIP będzie natychmiast wykonalna — to znaczy, że pracodawca będzie musiał od dnia wydania decyzji traktować zatrudnionego jak pracownika (z podatkowo‑składkowymi konsekwencjami). Wniesienie odwołania nie wstrzymuje wykonalności decyzji.

Co istotne jednak zobowiązanie do uregulowania zaległych składek (sprzed decyzji) pojawi się dopiero po ostatecznym rozstrzygnięciu – czyli po wyczerpaniu ścieżki odwoławczej lub po wyroku sądu.

Proces odwoławczy

Od decyzji inspektora będzie przysługiwało odwołanie — najpierw do Głównego Inspektora Pracy, a potem – w razie potrzeby – do sądu pracy.

Biorąc jednak pod uwagę natychmiastową wykonalność decyzji, pojawiają się wątpliwości czy stanowi to wystarczające gwarancje i zabezpieczenie dla przedsiębiorców.

Główne zastrzeżenia i ryzyka

Podczas konsultacji wyrażono szereg zastrzeżeń do planowanego rozwiązania.

Najważniejsze z nich to:

1. Rola inspektora i ryzyko nadużyć – przyznanie inspektorowi administracyjnemu uprawnienia do kształtowania stosunku pracy ingeruje w elementy kontraktu cywilnego i prawa pracy. Do tej pory takie uprawnienia miał tylko sąd. Pozostawienie decyzji inspektorowi pozostawia duże pole do nadużyć.
2. Brak jednolitych standardów – w projekcie nie ma wystarczająco szczegółowych przepisów określających, jakie konkretnie kryteria mają być przez inspektora uwzględniane przed podjęciem decyzji o kwalifikacji umowy.
3. Dodatkowe obciążenie przedsiębiorców – natychmiastowa wykonalność decyzji oraz potencjalne obowiązki podatkowo‑składkowe od pierwszego dnia powodują ryzyko finansowe dla przedsiębiorców.

Jak się przygotować?

Przede wszystkim należy monitorować przebieg prac legislacyjnych i datę ewentualnego wejścia przepisów w życie.

Niezależnie warto jest przeprowadzić audyt umów cywilnoprawnych w przedsiębiorstwie, aby umożliwić identyfikację potencjalnych ryzyk jeszcze przed kontrolą PIP.