Podstawowe znaczenie ma rozróżnienie pomiędzy osobami korzystającymi z usług touroperatorów a podróżującymi na własną rękę. Klienci biur podróży są chronieni przepisami regulującymi organizację imprez turystycznych.

Jeżeli wyjazd został kupiony w biurze podróży, zastosowanie znajdzie Ustawa o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych. Przepisy te przewidują możliwość bezkosztowej rezygnacji z wycieczki w sytuacji wystąpienia tzw. nieuniknionych i nadzwyczajnych okoliczności w miejscu docelowym.

Inaczej wygląda sytuacja podróżnych organizujących wyjazd samodzielnie. W takim przypadku ich prawa wynikają przede wszystkim z umowy przewozu zawartej z linią lotniczą. Oznacza to, że najczęściej muszą oni czekać na decyzję przewoźnika o odwołaniu lotu lub zmianie jego warunków.

Odwołanie wycieczki przez biuro podróży

Jeżeli organizator turystyki sam podejmie decyzję o anulowaniu wyjazdu z powodu konfliktu zbrojnego lub innych nadzwyczajnych okoliczności, podróżny ma prawo do odzyskania wszystkich wpłaconych środków.

Zwrot powinien nastąpić w terminie 14 dni od rozwiązania umowy, jednak przepisy nie przewidują w takiej sytuacji dodatkowego odszkodowania ani zadośćuczynienia za niewykorzystany urlop.

Przykładem reakcji branży turystycznej na napiętą sytuację w regionie jest decyzja biura podróży Itaka, które w marcu zawiesiło część lotów do Omanu oraz połączeń przesiadkowych przez porty lotnicze w krajach Zatoki Perskiej. Wstrzymana została także sprzedaż wybranych wycieczek objazdowych w regionie.

Podobne działania podjęło biuro Rainbow, które odwołało część wycieczek do Zjednoczonych Emiratów Arabskich, Jordanii i Omanu. Klienci są informowani o zmianach w miarę anulowania kolejnych wylotów i mogą wybrać inny kierunek podróży albo zdecydować się na zwrot pieniędzy.

W niektórych przypadkach touroperatorzy proponują także vouchery o wartości wyższej niż wpłacone środki, które można wykorzystać na przyszłe wyjazdy.

Rezygnacja z wyjazdu przez klienta oraz kwestia Egiptu

Możliwe jest również odstąpienie od umowy przez samego podróżnego jeszcze przed rozpoczęciem imprezy turystycznej. Zgodnie z art. 47 ust. 4 Ustawa o imprezach turystycznych i powiązanych usługach turystycznych podróżny może zrezygnować z wycieczki bez ponoszenia opłaty za odstąpienie, jeżeli w miejscu docelowym lub jego bezpośrednim sąsiedztwie występują nieuniknione i nadzwyczajne okoliczności, które mają istotny wpływ na realizację imprezy turystycznej.

Interpretację tego pojęcia przedstawił także Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z 29 lutego 2024 r. w sprawie C-299/22. Wskazano w nim, że uznanie takich okoliczności nie jest uzależnione od wydania oficjalnych ostrzeżeń dla podróżnych przez władze państwowe. Wystarczy, że realizacja wyjazdu może realnie zagrażać bezpieczeństwu podróżnych.

Jednocześnie nie każda sytuacja napięcia w regionie automatycznie daje podstawę do bezkosztowej rezygnacji. Jeżeli działania zbrojne toczą się w znacznej odległości od kurortów turystycznych, a infrastruktura turystyczna i ruch lotniczy funkcjonują normalnie, organizator może uznać, że nie zachodzą przesłanki do zastosowania tej regulacji.  Uniemożliwia to rezygnację przez turystów z  wyjazdów do krajów znajdujących się w sąsiedztwie krajów zaatakowanych przez Iran, jak Egipt czy Turcja.

W tym szczególnym wypadku Egipt nie jest krajem zaangażowanym w konflikt, a na jego obszarze nie toczą się jakiekolwiek aktywne działania wojenne. Większość kurortów znajduje się ponadto daleko od granic państw, na terenie których trwają działania militarne. Jedynym potencjalnym obszarem zagrożenia położonym w Egipcie jest teren północnego Synaju oraz strefa przygraniczna z Libią. Departament stanu USA ponadto w dalszym ciągu nie zakwalifikował obszaru tego kraju do 3 i 4 poziomu zagrożenia, rekomendując jedynie zachowanie typowych w krajach arabskich środków ostrożności. W związku z powyższym przyjęcie oświadczenia o odstąpieniu w tym wypadku zależy wyłącznie od woli organizatora wyjazdu.

Zwroty środków z Turystycznego Funduszu Pomocowego

W związku z odwołaniem części wyjazdów w regionie Bliskiego Wschodu uruchomiona została także procedura zwrotów z funduszu pomocowego dla turystów. Wnioski przyjmuje Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny, który obsługuje Turystyczny Fundusz Pomocowy.

Zwrot środków może być możliwy między innymi wtedy, gdy wycieczka miała odbyć się w jednym z państw regionu Bliskiego Wschodu i została odwołana przed rozpoczęciem z powodu działań wojennych. Wniosek musi zostać złożony zarówno przez podróżnego, jak i przez organizatora turystyki, wyłącznie w formie elektronicznej za pośrednictwem portalu TFG.

Fundusz weryfikuje zgłoszenia zasadniczo w ciągu 30 dni, choć w bardziej skomplikowanych sprawach postępowanie może potrwać dłużej.

 Brak prawa do odszkodowania za niewykorzystany urlop

Warto podkreślić, że w przypadku wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności, takich jak wojna lub inne zdarzenia o charakterze siły wyższej, organizator turystyki nie ponosi odpowiedzialności odszkodowawczej za niewykonanie umowy.

Oznacza to, że podróżny może domagać się wyłącznie zwrotu wpłaconych środków za imprezę turystyczną. Przepisy nie przewidują natomiast możliwości dochodzenia dodatkowego odszkodowania lub zadośćuczynienia za utracony wypoczynek.