• Zaostrzenie odpowiedzialności za bezprawne używanie tytułu zawodowego

Jednym z kluczowych elementów projektowanych zmian jest zwiększenie ochrony tytułu zawodowego „radca prawny”. Ustawodawca przewiduje wprowadzenie znacznie bardziej dotkliwych konsekwencji za jego nieuprawnione używanie, co ma skuteczniej przeciwdziałać przypadkom podszywania się pod osoby wykonujące zawód zaufania publicznego. Dotychczasowe sankcje były bowiem relatywnie niskie i nie stanowiły realnej bariery dla osób czerpiących korzyści z takiego działania.

Projekt obejmuje również uporządkowanie kwestii związanych z wprowadzaniem klientów w błąd co do charakteru świadczonych usług prawnych. W tym zakresie zaproponowano objęcie ochroną oznaczeń „kancelaria radcy prawnego” oraz „kancelaria radców prawnych”. Jednocześnie przewidziano istotne zaostrzenie kar – zamiast dotychczasowej maksymalnej grzywny na poziomie 1000 zł, proponuje się wprowadzenie sankcji w wysokości od 5000 zł do nawet 100 000 zł.

• Zmiany istotne dla aplikantów i młodych radców

Projekt nowelizacji odnosi się również do sytuacji osób rozpoczynających wykonywanie zawodu radcy prawnego, w szczególności do okresu pomiędzy wpisem na listę radców prawnych a złożeniem ślubowania. Dotychczasowe regulacje budziły istotne wątpliwości – osoba wpisana na listę radców prawnych, która nie złożyła jeszcze ślubowania, traciła status aplikanta, a jednocześnie nie uzyskiwała pełni uprawnień radcy prawnego. W praktyce prowadziło to do sytuacji, w której jej możliwości działania były bardziej ograniczone niż w trakcie odbywania aplikacji.

Projektowane przepisy mają tę kwestię jednoznacznie uporządkować. Zakłada się, że do momentu złożenia ślubowania osoba wpisana na listę radców prawnych zachowa uprawnienia przysługujące aplikantowi radcowskiemu. Oznacza to, że w okresie przejściowym będzie mogła nadal wykonywać czynności w ramach kompetencji aplikanta, co zapewni ciągłość wykonywania obowiązków zawodowych oraz wyeliminuje dotychczasowe problemy interpretacyjne.

Zmiany te doprecyzowują również regulacje dotyczące skreślenia z listy aplikantów. Obecnie następuje ono z chwilą wpisu na listę radców prawnych, co – w zestawieniu z koniecznością złożenia ślubowania dla pełnego wykonywania zawodu – powodowało niespójności w zakresie uprawnień. Nowelizacja zmierza do ich usunięcia poprzez przyznanie osobom oczekującym na ślubowanie uprawnień aplikanta aż do momentu formalnego rozpoczęcia wykonywania zawodu radcy prawnego.

• Natychmiastowa wykonalność orzeczeń dyscyplinarnych

Projekt przewiduje również istotną zmianę w zakresie postępowań dyscyplinarnych. Zakłada wprowadzenie zasady, zgodnie z którą prawomocne orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego kończące postępowanie będą podlegały natychmiastowej wykonalności. Oznacza to odejście od dotychczasowego rozwiązania, w którym wniesienie kasacji automatycznie wstrzymywało wykonanie orzeczenia.

Jednocześnie utrzymana zostaje możliwość wstrzymania wykonania orzeczenia przez Sąd Najwyższy – na wniosek strony – co stanowi zabezpieczenie w sytuacjach, gdy orzeczenie mogłoby prowadzić do poważnych i nieodwracalnych skutków.

Zmiana ma przede wszystkim usprawnić prowadzenie postępowań dyscyplinarnych i ograniczyć ich przewlekłość, która dotychczas wynikała m.in. z automatycznego wstrzymywania wykonalności orzeczeń.

• Zmiany w zakresie tajemnicy zawodowej, danych i funkcjonowania samorządu

Projekt przewiduje również zmiany w zakresie tajemnicy zawodowej oraz przetwarzania danych osobowych. Rozszerzona ma zostać ochrona tajemnicy zawodowej – obejmie ona także sytuacje, gdy z żądaniem ujawnienia informacji występują inne podmioty, nie tylko Prezes UODO. Wzmacnia to standard poufności relacji z klientem.

Wprowadzona zostanie także większa elastyczność w przechowywaniu danych – administrator sam określi okres ich retencji, z obowiązkiem przeglądu co 5 lat. Jednocześnie pozostaną szczególne terminy ustawowe (10 i 15 lat).

Nowelizacja umożliwi ponadto zdalne i hybrydowe posiedzenia organów samorządu oraz podejmowanie uchwał na odległość i w trybie obiegowym.

• Podsumowanie

Projekt wprowadza konkretne zmiany, które mogą być realnie odczuwalne w praktyce – od zaostrzenia kar za bezprawne używanie tytułu zawodowego radcy prawnego, przez doprecyzowanie sytuacji aplikantów po wpisie na listę, aż po rozszerzenie ochrony tajemnicy zawodowej. Istotne są także nowe, bardziej elastyczne zasady dotyczące przechowywania danych oraz możliwość zdalnego funkcjonowania organów samorządu. Całość zmierza do uporządkowania przepisów i lepszego dostosowania ich do codziennej pracy radców prawnych.